Verdas beste rullpølse gir julestemning i fleire etappar

Verdas beste rullpølse er den mamma, besta og gommer, oldemor mi, laga. Mattradisjonen lever framleis i vår familie. Når arbeidet med årets utgåve er i gang, kjem førjulsstemninga snikande inn i huset, i fleire etappar. For ein må starte i god tid, om ein skal gjere slik formødrene gjorde det. Det var ikkje gjort på ei lita kveldsstund.

Smakstradisjon

Det er slagsidene av slaktet, anten lam eller sau, som vert brukt. Slagsidene er «mageskinnet» mellom ribbeina, ryggen og bakparten, ei på kvar side.

I dag brukar mange ekstra kjøt frå bog eller lår til å gjere rullpølsene fyldigare, men det gjorde ikkje mine gamle. Hos oss er det berre avskjer frå justering av slagsidene i tillegg til sider som har vorte skore opp av ein travel slaktar som vert brukt til fyll.

Framgansmåten

Med slagsider, den store skjerefjøla i tre, skarpe knivar, nål og tjukk bomullstråd, krydder, gelatin og radioen på i bakgrunnen kan første etappe starte. Tradisjonen tru er krydderet ingefær, allehånde, salt og pepar. Alt no kan vi ane ei svak lukt av jul.

Kort fortalt blir kvart emne laga til av ei slagside skore i firkant, restane strimla opp og lagt oppå lagvis med krydder og gelatin imellom.

Og for all del – den glatte fine innsida på slagsida skal alltid vere ut. Det er barnelærdom! Så er det berre å sy over sårkanten frå ende til ende.

Rullane skal så ligge i sterk saltlake i fem døgn, om ein då ikkje gløymer av dei eit ekstra døgn.

No skal dei hengast opp til tørking og speking saman med resten av spekematen. Rullpølsa tørkar i ver og vind fram mot jul.

Det gir god julestemning å tenke på at oldemor, for over hundre år sidan, også følgde med på tørkinga, kneip litt på konsistensen og undra seg: Er ho tørr nok, tru?

Haldbar julemat

Oldemor gommer var fødd Karen Jensdatter Tandstad og var frå Jakobgarden på Tandstad i Sykkylven. Ho gifte seg til Bøgarden på Brunstad i Velledalen i 1899.

Tradisjonen med å speke rullpølsene hadde ho nok med seg. Dei gjorde det nok på den måten både på grunn av smaken, og fordi dei då vart meir haldbare i ei tid utan frysar.

Siste etappe

Like før jula set inn er rullpølsene høveleg tørre. Då skal dei vatnast ut i eitt døgn, og vel så det. Om ein surrar ein tjukk bomullstråd rundt pølsene, held dei betre forma under den påfølgande kokinga og pressinga.

Når pølsene kokar, eller rettare sagt står og trekkjer, sig enda ei duft av jul ut i huset. Sterkare denne gongen. Det nærmar seg jul.

Avkjølinga skjer under press. Prøvesmakinga er ein grueleg spennande og forløysande seanse. Korleis blir årets rullpølser på smak? Er dei for salte, eller smaklause? Eller perfekte?

Når prøvesmakinga av verdas beste rullpølse er gjort, er julestemninga til å ta, smake og føle på.

Pølsa nytast som anna spekemat, på brød eller til graut. Dersom ho er i saltaste laget, er det berre å skjere tynne-tynne skiver og legge på kakeskiva, slik mamma, besta og gommer gjorde. Verdas beste rullpølse gir framleis julestemning i kropp og sjel. 

Alt godt og god jul!